ISPANAK Yetiştirme Tekniği

Ispanak sadece tohum ekimi ile üretilir. Ülkemizde, ıspanak üretimi için üç ayrı tohum ekim zamanı vardır. Bunlardan birincisi, ilkba*har aylarında tohum ekilmesi ve hasadın yapılması, ikincisi erken sonbahar aylarında tohumun ekilmesi ve hasadın yapılması ve son olarak geç sonbahar aylarında tohum ekiminin yapılması, kış aylarının bu şekilde geçirilmesinden sonra, hasadın ilkbahar aylarında yapılmasıdır. Dış ülkelerde ıspanak üretimi, sanayi ve taze pazar dikkate alınarak yapılır. Sanayi için üretim, ilkbahar ve sonbahar aylarında ve geniş alanlarda gerçekleştirilir. Taze olarak üretim ise, daha çok 2-3 ay*lık sürelerle, açıkta veya örtü altında, nispeten küçük alanlarda yapılarak, bütün bir yıl boyuna yayılır. Ül*kemizde de buna benzer uygulama yapan bahçıvanlar var*dır. Böylece yerel pazar gereksinmesi daha uzun bir periyoda dağıtılarak azar azar karşılanır. İlkbahar aylarındaki tohum ekiminde, bölgelere göre Şubat, Mart ve Nisan ayların*da, toprak işlenebilir hale geldiğinde ve toprak sıcaklığı 4-6°C olduğunda tohumlar ekilir. İlkbahar aylarında kısa günden, uzun güne doğru gidildiğinden, vejetasyon devresi oldukça kısadır. Ispanak bitkileri çabuk çi*çek sapı oluşturmaya geçebilir. Bu yüzden ilkbahar ayı ekimlerinde dikkatli davranılmalıdır. Serin yerlerde ve*ya yağmurlama sulama yapılarak serinlik yaratılan bahçelerde ve özellikle yay*lalarda çiçeklenme bir müddet geciktirilebilir. İlkbahar ekimlerinde hasat, Mart sonunda başlar, Nisan, Mayıs aylarında yapılır ve en geç Haziran ayına kaydırılır. Sonbahar tohum ekimi Eylül ayı içinde veya en geç Ekim ayı başında yapılır, ve hemen su*lama uygulanırsa Kasım, Aralık aylarında hasat yapmak mümkündür. Soğuk yerlerde çoğu kez meydana gelen ani donlar, sonbahar ekiminde gelişmiş ıspanaklara zarar verebilir. Bu yüzden sonbahar ekimini ılık yerde uygulamak daha doğrudur. Güney Akdeniz bölgesi gibi kışı ılık geçen yerlerde Ekim ayından itibaren Şubat so*nuna kadar tohum ekimi yapmak mümkündür. Bu durumda hasat Kasım ayından, Nisan ayı sonuna kadar devam eder. Soğuk bölgelerde sonbahar tohum ekimi Kasım ve Aralıkta ya*pılır. Tohumlar çimlenip toprak yüzüne çıktıklarında havalar soğuduğundan, bitkiler 2-3 küçük yap*raklı bir rozet teşkil eder ve daha fazla büyüyemez. Çoğu kez rozet yapraklı bitkiler kışı kar altında geçirir. Ertesi ilk*baharda havaların ısınmasıyla beraber (8-10°C) büyüme baş*lar ve kısa sürede hızla büyüyen bitkiler 20-25 günde hasat olgunluğuna gelir. Kışı geçirirken vernalize olan (soğuklama gereksimini karşılayan) bitkiler, ilkbaharın giderek uzun güne geçen havasında çok çabuk çiçeklenmeye geçebilir. Fakat bu ekimde, ilkbaharda tohum ekimine göre bitkiler erken sürdüğünden hasat süresi daha uzundur. Hasat Mart’ta başlar, Haziran’a kadar devam eder. Ekim zamanı ne olursa olsun, ıspanakların tohum ekimi ve ba*kım işleri aynıdır. Bunun için toprak 10-20 cm derinliğin*de işlenir. Dekara 2-3 ton iyi yanmış ahır gübresi ve ticaret gübresi atılır. Sonra gübreler 5-10 cm derinliğinde çapa, tırmık veya dıskaro ile toprağa karıştırılır. Yağmurlama sulama yapılan büyük işletmelerde parselasyon yapılmaz. Mibzer*le 30-40 cm sıra arası ekimde, sıra üzerine tohumlar sık olarak atılır. Küçük işletmelerde 3-5-7-10 m uzunluk 1,20-3-5 m genişlikteki tavalar yapılır. Tohumlar bu tavalara 25-30 cm sıra arasında, çizgi şeklinde ve sıra üzeri sık olacak şekilde ekilir Serpme ekim de yapılabilir. Ancak biz her zaman serpme ekime karşıyız ve tavsiye etmemekteyiz. Tohumların ekim derinliği ve birim alana atılan tohum miktarının verim üzerine etkisi vardır. Cetvel 7.1’de görüldüğü gibi tohum miktarı arttıkça toplam ürün ve satılabilir ürün miktarı artmaktadır. Buna karşın, hektara 60 kg’dan fazla tohum atılmamalıdır. Çünkü 60 kg’dan daha fazla tohum atılıp bitkiler çok sıklaştırıldığında, erken çiçeklenme riski artmakta, ürün artışı durmakta ve satılabilir ürün miktarı azalmaktadır.
Tohumların atıldığı derinlik, 1-4 cm arasında değişmektedir. Ekim derinliğin artması, verim miktarını çoğaltmaktadır (Cetvel 7.2). Bu bakımdan tohumların ekim derinliğinin 3-4 cm yapılmasında fayda vardır. Tohumun ekim derinliğinin artışı, özellikle hafif bünyeli topraklarda bir bakıma toprak rutubetinin derinde olması, tohumların çimlenme garantisidir. Ancak ağır topraklarda fazla nemden ters etki meydana gelebilir ve derin tohum ekimlerinde ıslak ve havasız toprak koşulları altında kalan tohumların çimlenmesi kısıtlanabilir ve hatta bu koşullarda tohumlar çürüyüp ölebilir. Tohumlar ekildikten sonra üzerleri tahta tokmakla veya silindir yardımı ile bastırılır. Ispanakta yabancı ot bir sorundur. Ekimden önce ya*bancı ot mücadele iyi sonuç verir. Yabancı ot mücadelesi için mutlaka sıraya ekim uygulanmalıdır. Böylece büyük tarlalarda mekanik mücadele rahatlıkla yapılabilir ve traktör arkasına takılan kaz ayakları ile, küçük bahçelerde çapalarla otlar öldürülebilir. Mekanik mücadele ile beraber kimyasal mücadele yapılması daha uygundur.
Cetvel 7.1. Hektara atılan tohum miktarının etkileri
Tohum miktarı Toplam Ürün Satılabilir Ürün Çiçeklenen Bitki
Kg/hek Miktarı Miktarı Sayısı
Kg/hek Kg/hek %
20 12.500 11.800 24
40 16.600 14.300 37
60 20.000 16.500 41
80 21.700 18.100 45
100 21.800 18.200 40
150 20.100 17.900 41
Dış ülkelerde ALIPUR isimli ilacın 2-3 lt’si 800-1000 lt suya konulup bir hektar alana atılır. Bizde ekim öncesi bazı ot öldürücü ilaçlar (treflan gibi) kullanılmaktadır. Ispanaklar için, tam selektif bir ilaç henüz piyasaya çıkartılma*mıştır.
Cetvel 7.2. Tohumların ekim derinliği
Ekim derinliği Süren bitki Relativ ürün
cm % miktarı
1 41,9 100
2 61,3 158
3 62,9 198
4 74 212
Ispanak bitkileri toprak yüzüne çıktıktan ve büyümeye başladıktan sonra küçük işletmelerde haftada 1-2 kez, büyük işletmelerde 2-3 kez sulanır. İlkbahar ve sonbahar ya*ğışları, bazen sulama yapmadan da ürünü yetiştirmeye yeterli olabilir veya yağışa ek sulama yapılabilir. Tabi yağışlar sulama adetini azaltır. Ispanak sudan hoşlanır, fakat toprakta tarla kapasitesinin üstünde devamlı su bulunması zararlıdır. Toprak otlandığında veya kay*mak bağladığında çapa yapılmalıdır. Bir müddet sonra bitkiler sıra arasını kapatır (Şekil 7.7) ve bu andan itibaren çapalamaya son verilir.
Şekil 7.7. Ispanak tarlası
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/