İYOT YETERSİZLİÃİ HASTALIKLARI VE İYOTLU TUZUN ÖNEMİ


İyot insan vücudunda çok az miktarda bulunan, tiroid bezinde tiroid hormonlarının yapımı için gerekli olan bir mineraldir. Tiroid bezi kelebek şeklindedir ve boynun ön kısmında bulunur. Tiroid bezinde yapılan tiroid hormonları kana geçer ve vücutta çeşitli işlevleri kontrol eder. İyot; büyüme, gelişme ve yaşam için elzem bir mineraldir. İyot, zeka gelişimi, zeka geriliğinin ve annede iyot yetersizliği sonucu bebekte görülen doğuştan sağırlığın önlenmesi için büyük önem taşır. Bu nedenle annenin gebelik ve emziklilik döneminde yeterli iyot alması gerekmektedir.

Günlük alınması gereken iyot miktarı bir toplu iğne başı kadardır; ancak bu miktar yaşam için çok önemlidir. İyot vücudumuza besinler ve içtiğimiz su ile alınır. İyodu yeterli tüketen annenin sütünden de bebeğe yeterli iyot sağlanmaktadır. Deniz ürünleri iyot içermektedir. Ülkemizde besinlerin yetiştiği toprakta ve suda iyot yeterli miktarlarda bulunmamaktadır. Bu nedenle iyotlu tuzun (iyotla zenginleştirilmiş tuzun) kullanılması gerekmektedir.


İyot yetersizliğinde oluşan sağlık sorunları





Vücuda yetersiz iyot alımında iyot yetersizliği hastalıkları adı verilen birçok sağlık sorunu ortaya çıkmaktadır.

İyot yetersizliği;
o Gebe kadınlarda düşüklere, ölü doğumlara, guatra,
o Bebek ve çocuklarda büyüme geriliği, zeka geriliği, sağırlık, cücelik, guatr, troid bezinin çalışmaması (hipotiroidi) ve bebek ölümlerinde artışa,
o Çocuklarda ve gençlerde guatra, büyüme geriliği, okul başarısızlığı, anlama ve öğrenmede güçlüklere neden olmaktadır. İyot yetersizliğinde çocuklarda zeka puanı 13.5 puan düşmektedir.
o İyot yetersizliği yetişkinlerde guatr, troid bezinin ve (hipotiroidi), zihnin yeterli çalışmamasına ve güçsüzlüğe neden olur. İyot yetersizliğinde insanların düşünme ve karar verme yetenekleri olumsuz yönde etkilenmektedir. İyot yetersizliği olan bireyler zekâca daha yavaş ve daha az tepkili, daha zor eğitilen, daha güç anlayan ve dolayısiyle işlerinde daha az üretken olan kişilerdir. Bu tür bireylere sahip olan bir ülkede ise ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeyi düşer ve verimlilik azalır.
o İyot yetersizliği olan bireylerde radyasyona karşı duyarlılık artmakta ve tiroid kanseri riski artmaktadır.
o İyot yetersiz bölgelerde yetişen hayvanlarda da guatr görülmektedir. Ayrıca hayvanlar daha küçük kalmakta, et, süt, yumurta, yün verimleri düşmekte, düşük yapma ve kısırlık gibi sorunlarda artış olmaktadır.

Guatr; tiroid bezinin normalden büyük olmasıdır. İyot yetersizliğinde yeterli tiroid hormonu yapılamaz. Her yaş grubu bireyde guatr sorunu sıklıkla görülmektedir. Guatr bazen nefes borusuna baskı yaparak nefes alma ve yutma göçlügüne neden olabilmektedir.



Hipotiroidi; vücudun yeterince tiroid hormonu sağlayamadığı anlamına gelmektedir. Hipotiroidide; hareketlerde yavaşlık, uyku hali, deri ve saçta kuruma, soğuğa duyarlılık, seste kalınlaşma, şişmanlık ve kabızlık görülür. Küçük çocuklarda bunlara ek olarak mental gerilik ve büyümede gerilik oluşur. Çünkü tiroid hormonları beyin ve sinir sisteminin normal gelişimi için elzemdir.



İyot yetersizliği hastalıkların görülme nedenleri

İyot yetersizliği hastalıkları özellikle toprağında iyot yetersiz olan bölgelerde sık görülmektedir. Havada bulunan iyot toprağa çöker, bu toprakta yetişen bitkiler iyodu alır. Bu bitkilerle beslenen insanlar ve hayvanlarda iyottan yararlanır. Bol yağış alan, ağaç bulunmayan yörelerde toprak yüzeyindeki iyot erozyon (buzlanma, kar, yağmur, rüzgâr) etkisiyle sürüklenmektedir.

İyot yetersizliği hastalıklarının sıklıkla görülen belirtisi guatrdır. Guatr boyunda troid bezinin büyümesidir.








İyot yetersizliği hastalıklarının önlenmesi

İyot yetersizliği hastalıklarının önlenmesi için sıklıkla kullanılan yöntem, tuza iyot eklenmesidir. Ülkemizde de önemli bir halk sağlığı sorunu olan bu hastalıkların önlenmesi amacı ile T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ile UNICEF’in işbirliğinde 1994 yılında, “İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı” yürütülmektedir.

• Ülkemizde sofra tuzu iyotla zenginleştitilmiştir. İyot yetersizliği hastalıklarının önlenmesi için iyotlu tuz kullanılmalıdır.
• İyotlu tuz guatrı tedavi etmez, guatr oluşmasını ve daha fazla büyümesini önler.
• Gıda sanayi tuzu ise iyotsuzdur ve parekende satışı yasaktır. Ayrıca iyot tüketmemesi gereken kişiler için, sofralık iyotsuz tuzda üretiilmektedir.


İyotlu tuzun saklanmasında dikkat edilmesi gereken ilkeler

İyotlu tuzlarda bulunan iyot gün ışığında, fazla nemde ve yüksek sıcaklıkta kayba uğramaktadır. Bunu önlemek için;
o İyotlu tuzu satın aldıktan sonra koyu renkli ve kapaklı cam kavanozlara boşaltılmalı,
o Işıktan ve güneşten korunmalı,
o Nemli ve sıcak ortamda saklanmamalı
o Tuz yemeklere yemek piştikten sonra, yemek ocaktan indirilmeye yakın eklenmelidir.

Sonuç olarak;

• Sağlıklı nesiller için iyotlu tuz kullanmalı ve uygun kullanılmasını sağlamalıyız.
• Görevlilerinin tek başına çabaları yetmez. İyotlu tuzun herkes tarafından kullanılması için çevremizden başlayarak toplumu bilgilendirmeli ve uyarmalıyız.
• Tüm satış yerlerinde kurallara uymayan iyotsuz tuz satanları uyarmalı, yetkililere duyurmalıyız.
• Çocuklarımız, kendimiz, toplumumuz için iyotlu tuz kullanmalı ve kullanılmasına destek olmalıyız.
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/