5.1. LATÝNCE: Lavundula L.
5.2. ÝNGÝLÝZCE ADI: Lavender.
5.3. MAHALLÝ ADLARI: Lavanta, Gargan, Karabaþ Otu.
5.4. BÝTKÝ HAKKINDA GENEL BÝLGÝ ÜLKEMÝZDEKÝ YAYILIÞI:
Lamiaceae familyasýnýn bir cinsi olan lavantalarýn dünya üzerinde yaklaþýk olarak 26 türü mevcuttur. Çok yýllýk ve yaklaþýk 1m. Ye kadar boylanabilen bir bitkidir. Lavantalar dünya üzerinde baþta orta Avrupa olmak üzere, Akdeniz ülkeleri, kanarya adalarý, Habeþistan ve Doðu Hindistan'da yayýlýþ göstermektedir. Fransa, Ýspanya ve Ýtalya'da uçucu yað oraný yüksek olan bazý türler büyük oranda kültür bitkisi olarak yetiþtirilmektedir. Dünya üzerinde yaygýn olarak bulunan iki tür l. Officinalis l. Ve l. Angustifolia mill. (subsp. Angustifolia) syn.:spica l. olup bunlarýn içinden l. Angustifolia ile diðer bir lavanta türü olan l. Stoechas l. Ülkemizde tabii olarak yetiþmektedir. Bu türlerin yayýlýþ alaný þöyledir:
L. ANGUSTÝFOLÝA MÝLL. (SUBSP. ANGUSTÝFOLÝA) SYN: SPÝCA L.: Ýstanbul, Akdeniz Ve Ege Bölgesinde.
L. STOECHAS L.: Ýstanbul Civarý, Ege Ve Akdeniz Bölgesi Tabii Yayýlýþ Alanýdýr.
5.5. KULLANILAN BÖLÜMLERÝ:
Týbbi amaçla taze çiçekli dal uçlarý, parfümeri ve kozmetik sanayi için ise kýsmen kurutulmuþ çiçek ve yapraklarý.
5.6. SANAYÝDEKÝ KULLANIM ALANI:
Ýlaç sanayinde bazý preperatlara koku vermede,merkezi sinir sistemini düzenleyici ilaçlarýn bileþiminde yer almaktadýr. Ancak sanayide bünyelerindeki linalol ve linalil asetatdan dolayý da parfümeri ve kozmetikte cilt temizleyici losyon, kokulu banyo sabunu ve köpüklerinin yapýmýnda kullanýlmaktadýr.
5.7. HALK ARASINDAKÝ KULLANIM ALANI:
Halk arasýnda çay gibi demlenerek baþ dönmesi ve sinirsel sýkýntýlara karþý içilir. Alkol ve zeytin yaðýnda bekletilerek elde edilen tentürüde kullanýlmaktadýr.
5.8. DROG OLARAK ÖZELLÝKLERÝ:
Sivilceler astým, bronþit, saç dökülmeleri, kadýn hastalýklarý, sinir hastalýklarý, bazý cilt hastalýklarý, akciðer hastalýklarý, romatizma, tenya, öksürük ve baþ dönmesine karþý kullanýlan ilaçlarýn bileþimine girmektedir.
5.9. YETÝÞTÝRÝLMESÝ:
ÝKLÝM VE TOPRAK ÝSTEKLERÝ:
Toprak yönünden seçici olmayan bir bitkidir. Ancak; kuru, hafif kireçce zengin yerleri sever. Özellikle topraðýn belli derinlikte yeterli neme sahip olmasý gerekir.
Lavanta çiçekleri, soðuða fazla dayanýklý deðildir. Fakat, orta Avrupa koþullarda kýþý geçirecek kadar soðuða dayanýklý bazý türleri mevcuttur. (ÝLÝSULU'DAN CEYLAN - 1981) Deniz seviyesinden 1350 m. Yükseklikte yetiþir. Açýk, güneþli havalar ve taþlýk, eðimli yerler yetiþmesi için uygundur.
EKÝM- DÝKÝM:
Tohum ile üretildiði gibi vejetatif olarak da üretilebilir. Vejetatif üretim, yan kök sürgünleri veya yaþlý bitkilerden elde edilebilecek çelikler ile yapýlabilir. Ancak, uygulama daha çok tohumla yapýlmaktadýr. Tohumlar, önce yastýk ve seralara ekilir. Genellikle yastýk ve seralara þaþýrtýlýr. Ýlkbahar'da tarlaya dikimi yapýlýr. Yastýklara ekim yapýldýðýnda, 40-50 gr tohumluk 15 metrekarelik yere ekilir ve buradan 1 dekarlýk alana yetecek kadar fide elde edilir. Tarlaya dikim, bölgelere göre nisan ve haziran aylarýna kadar deðiþir. Ýlk sene; kýsa saplý, oldukça zayýf bitkiler oluþur. Çiçeklenme, ikinci yýldan itibaren baþlar. Dikimde, 40x30 veya 40x40 cm mesafe uygulanýr. Kurulan plantasyondan, 2-3 yýl faydalanýlýr. Almanya koþullarýnda 4-5 yýl; güney Afrika'da 3 yýl yararlanýldýðý belirtilmektedir. (ÝLÝSULU -1992)
BAKIM:
Topraðýn havalandýrýlmasý ve yabancý otlarýn temizlenmesi, bakým iþlerini oluþturmaktadýr. Bunun için ara sýra özellikle sulamadan sonra çapa iþlemi yapýlmalýdýr. Ayrýca, bitkilerin hafif donlardan zarar görmemeleri için, üstlerinin özellikle almanya için patates veya diðer bitki artýklarý ile örtülmesi önerilmektedir.
Kireçce zengin toprak istemektedir. 2-3 yýlda bir kompost ile gübrelenmesi, olumlu etkide bulunmaktadýr. Azotlu ve fosforlu gübreleri seven bir bitkidir. Dekara 4-6 kg azot, 8-12 kg k2o, 2-7,5 kg p2o5 verilmesi önerilir. (ÝLÝSULU' DAN CEYLAN -1981)
HASAT:
Yan dallardaki çiçek baþlarýnda, orta saptaki baþaklarýn da çiçeklendiði dönemde, hepsi birlikte hasat edilir. 15 aðustos 'tan sonra lavanta çiçeðinin hasat, birkaç defa edilmemesi önerilmektedir. Çiçekteki uçucu yað oraný, tam çiçeklenme devresine kadar belirgin bir þekilde artmaktadýr. Bu nedenle, iyi kalitede bir lavanta çiçeði droðu, bu devredeki hasatta elde edilir ancak, ceplerindeki uçucu yað miktarý, çiçeklenme sonuna kadar çoðalmaktadýr.
Hasat; çiçek baþak sapýndan, baþaktan 10 cm kadar aþaðýdan orak v. B. Ýle biçilerek yapýlýr. Lavanta çiçeðinde eþ zamanlý bir çiçeklenme olmadýðýndan hasat, birkaç seferde tamamlanýr. Kodekslere göre, sadece çanak yapraklarýyla birlikte hasat, elle çiçekleri toplanarak da yapýlabilir.
KURUTMA:
Lavanta çiçeðini, güneþte kurutmamak gerekir. Güneþte kurutmada, renk ve aroma zarar görür. Suni kurutmada ise çok dikkatli olmak gerekir. Sýcaklýðýn 30 c civarýnda olmasýna özen gösterilmelidir. Saplarýyla hasat edilmiþ lavanta çiçeðinde saplarýn ayýklanmasý, kurutmadan sonra yapýlýr. Eðer endüstriyel yað alýnmasý amaçlanmýþ ise saplarýn ayýklanmasý, kurutmadan sonra yapýlýr. Eðer endüstiriyel yað alýnmasý amaçlanmýþ ise saplarýn ayýklanmasý mutlak gerekli deðildir. (ÝLÝSULU - 1992)
VERÝM:
Lavanta'nýn verimi, deðiþken özellik gösterir. Heeger'e göre lavanta çiçeði, 30-50 kg/da; herba (lavanta yapraðý, sapý, çiçeði) 150-200 kg/da arasýnda deðiþmektedir. Daha sonraki yýllarda verim ve uçucu yað miktarýnýn arttýðý görülmüþtür.
MUHAFAZA, AMBALAJ VE PAKETLEME:
Güneþ ýþýnlarýndan korunmuþ, rutubetsiz, havalanmasý iyi depolarda muhafaza edilmelidir. Küçük paketler veya poþetler halinde uygun þekilde ambalajlanarak pazarlanabilir. (ÝLÝSULU- 1992)
5.10. EKONOMÝK ÖNEMÝ:
Lavanta çiçeði, doðal olarak üreyebildiði gibi bugün birçok ülkede ve ülkemizde, kültürü yapýlarak üretilmektedir. Ülkemizde üretim miktarý, kesin olarak belli deðildir. Ülkemizde drog olarak ithalatý yapýlmamakta, ancak etken maddeleri ithal edilmektedir. (ÝLÝSULU- 1992)
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/