3.1. TAKIM: Tubiflorales

3.2. FAMÝLYA: Lamiaceae

3.3. KÖKENÝ VE YAYILIÞI:

Anavatanýnýn, Orta Avrupa ve Asya olduðu belirtilen nane, çok çeþitlilik gösterir ve geniþ bir yayýlýþ alanýna sahiptir. Çoðunlukla Avrupa ve Asya'da yayýlan 90 kadar türü bulunmaktadýr. Ülkemizde ise 7 türe ait 12 takson yayýlýþ göstermektedir. Ilýman iklimlerde, bu türler. M. Pulegium, M. Arvensis, M. Aguatica, M. Piperita, M. Longifolia, M. Suaveolens, M. Spicata'dýr. Bunlardan M. Longifolia, M. Rotundifolia, M. Pulegium, M. Aquatica, Batý Anadolu'da yayýlmýþtýr. (Öztürk, Seçmen, Pirdal-1991) ýlýman iklimlerde, Amerika, Avrupa ve Asya'da tarýmý yapýlýr. Kaynak ülkeler: ABD, Yugoslavya, Mýsýr, Fas, Macaristan, Bulgaristan, Ýspanya, Almanya, Romanya, Arjantin, Meksika, Brezilya, Ýngiltere, Polonya, Yunanistan'dýr. M. Arvensis ise özellikle Japonya'da yetiþtirilir. Kaynak ülkeleri: Çin, Japonya, Brezilya, Güney Afrika, Tayvan, Arjantin.

Nane, çok eski bir kültür bitkisidir. Ýngiltere'de botanikçi John Ray'ýn (1921) tavsiyelerinden sonra, týbbi bitkiler arasýna girmiþtir.

3.4. KULLANILAN KISMI:

Nanenin; yapraklarý, çiçekli dallarý ile yapraklarýndan elde edilen uçucu yaðý kullanýlýr.

3.5. FAYDALANMA YÖNLERÝ:

Nane eskiden beri mutfakta, kýzartmalarda, çorbalarda, salatalarda ve birçok yemeklerde; iþtah açýcý, çeþni ve lezzet verici olarak kullanýlmaktadýr. Bu amaçla memleketimizin her yerinde halkýmýz evlerinin bahçelerinde, saksýlarda, az da olsa nane yetiþtirmektedir.

Kuduz köpeklerinin ýsýrmasýnda, arý sokmasýnda tedavi edici olarak ayrýca, kokusundan faydalanýlarak fare ve güve gibi hayvanlarýn zararlarýný önlemede kullanýldýðý belirtilmektedir. (Ýlisulu'dan Arslan - 1975)

Günümüzde, nanenin halk ilacý olarak kullanýmýna devam edilmektedir. Esas önemi; antiseptik, anaztezik, serinletici, ferahlatýcý, yatýþtýrýcý, gaz söktürücü bulantý kesici özelliklerinin olmasýdýr. Ýshale karþý da etkilidir. Nane esansý, kuvvetli bir zehir ise de günde az miktarda birkaç damla alýnýrsa, mide aðrýsýna, buluntýlara iyi gelir. Birçok ilaçlarýn yapýmýnda, þekercilik, diþmacunu, ciklet, sabun, parfümeri sanayinde ham madde olarak kullanýlýr.

Nanenin uçucu yaðý, ülkemizde limon uçucu yaðýndan sonra en çok kullanýlan bir yaðdýr. Henüz ülkemizde ithal edilmektedir. Çünkü, elde edilmesi þu anda mümkün deðildir. Yýllýk ithalatýmýz, 200-3600 kg arasýndadýr. (1952-1961)

Nane, çay gibi kaynatýldýðýnda hýçkýrýðý keser. Suyu, sirke ile içildiðinde kan tükürmeyi keser. Akrep sokmalarýnda yakýsý yara üzerine konursa ve ayrýca’da çiðnenirse hasta iyileþir. Taze yapraklarý yenildiðinde solucan düþürür. Kavut ile birlikte merhem – yaký yapýlýrsa karýn tümörünü geçirir. Sert dil, yapraðý ile birkaç defa ovulur ise sertliði giderir. Yapraðýn lapasý, basura iyi gelir. Kanýn akmasýný durdurur, sarýlýk hastalýðýný geçirir. Nane, ezilerek masaj yapýldýðýnda, dildeki kekemeliði geçirir. (Yýldýz- 1983)

3.6. YETÝÞTÝRÝLMESÝ:

ÝKLÝM VE TOPRAK ÝSTEKLERÝ: Nane, mutedil iklimlerde iyi yetiþir. Yaðýþlarý yeterli ve daðýlýþýnýn da iyi olmasýný ister. Devamlý bulutlu havalardan çok, güneþli ve az bulutlu havalardan hoþlanýr. Taban suyu yüksek olan yerlerde ve sulanabilen kurak bölgelerde yetiþtirilmesi mümkündür. (Ýlisulu- 1992)

Nane, pratik olarak her türlü toprakta yetiþebilir. Fakat, topraðýn normal düzeyde nem içermesi þarttýr. Genellikle kumlu – týnlý, kireçce fakir. , nötr ve zayýf alkali, azotlu, organik maddece iyi durumlu ve nispeten tuzlu topraklarda yetiþmektedir. Çok asitli topraklar, ekimden önce kireçlenmelidir. Çamurlu topraklar, nane tarýmý için uygun deðildir. Nanenin yetiþmesi için uygun olan topraklar; soðan kereviz lahana vb. Sebzelerin yetiþtirilmesinde de kullanýlan, iyi drene edilmiþ, gübreli topraklardýr. Bu topraklar, kuvvetli ve hýzlý geliþmeyi saðlayan besin elementlerini içerirler. Ayrýca; patates, mýsýr yetiþtirilen kumlu, çakýllý, kuvvetli ve çok verimli topraklar nane tarýmý için uygundur. (Öztürk, Seçmen, Pirdal- 1991)

EKÝM- DÝKÝM:

Nane, çoðunlukla üç þekilde üretilir.

A-) Tohumla Üretim

B-) Yeraltý Sürgünleriyle Üretim

C-) Gövde Çelikleriyle Üretim

A-) TOHUMLA ÜRETÝM: Pratikte pek uygulanmayan bir üretim þeklidir. Hem üretimi zordur, hem de elde edilen nanelerin ayrý yapýda olmasý ihtimali fazladýr. Tohumla üretim, çoðunluk ýslah çalýþmalarýnda kullanýlan bir yöntemdir. (ÝLÝSULU’DAN –1992)

Üretimi için Ýzmir’de yapýlan denemelerde elde edilen yeþil ve kuru herba miktarý þöyledir: (ÝLÝSULU’ DAN CEYLAN – 1979)



B-) YERALTI SÜRGÜNLERÝYLE ÜRETÝM: Nanenin esas üretim þeklidir. Günümüzde ülkemizde ve dünya’nýn birçok ülkesinde bu þekilde üretim yapýlmaktadýr. Yukarýda belirtilen ve Ýzmir’de yapýlan üretim denemesi de bu þekilde yapýlmýþtýr. Yeraltý sürgünlerinin dikimi, ilkbahar’da veya sonbahar’da yapýlýr. Bu yeraltý sürgünleri ayný zamanda topraküstü sürgünlerini de kapsamalýdýr. Ýyi ve istenilen özellikleri kapsayan nane çeþitlerinden alýnan sürgünlü rizom numuneleri, önceden açýlmýþ çizilere ucu uca gelecek þekilde veya aralýklý olarak yatýrýlýr. Üstleri, nemli toprakla örtülür veya bol su verilir. Sýra aralarý 35, 60, 75, 90cm; sýra üzerleri ise 20, 30, 75 cm. Olarak ayarlanýr. Burada, çeþit özelliði, topraðýn fizikselve kimyasal yapýsý etkilidir. Derin ve verimli topraklarda aralýklar fazla tutulur. Ýri bitki veren çeþitlerde sýra aralarý geniþ tutulur. Hýzlý büyüyerek sýra aralarýný çabucak kapatýr. Bu durum, çapalama ve seyreltme ile önlenir. (ÝLÝSULU-1992)

BAKIM:

Ýlk sene sýra aralarý sýk sýk çapalanarak, yabancý otlarýn geliþmeleri önlenir. Taban ve aðýr topraklarda ve iyi hazýrlanmýþ tarlalarda çapa iþleri daha da önem kazanýr. Eðer sýra aralarýnýn kapanmamasý istenirse, her biçimden sonra sýra aralarý, kazayaðý veya frezelerle iþlenmelidir. Bitki, tarlayý iyice kapattýðýnda, yabancý otlar, elle yolunmalýdýr. Bu taktirde herbisit kullanýmý uygundur. Bu konuda ülkemizde herhangi bir çalýþma yapýlmamýþtýr. (ÝLÝSULU-1992)

Nane, büyüme mevsiminde suya ihtiyaç duyar. Çoðunlukla sulanarak yetiþtirilir. Genellikle mayýs’ta ihtiyaca yetecek oranda 1-2 haftalýk sürelerle sulama yapýlmalýdýr. Sulamada yaðmurlama sistemi de kullanýlabilir. (ÖZTÜRK, SEÇMEN, PÝRDAL-1991)

Ticari gübreler, tüm bölgelerde nane yetiþtiricileri tarafýndan kullanýlýr ve genellikle bitki besin maddesince fakir olan topraklarda uçucu yað verimini arttýrýr. Serin ve yaðýþlý yerlerde genç bitkilerin verimini artýrmak için 4,5 dönüme, 12-24 kg’lýk azot verilir. Gübre, ekim öncesi serpilmelidir. Gübre verilirken stolonlar ike temas etmemesine dikkat edilmelidir.

Sulamayla nane yetiþtirilen kuvvetli ve kumlu topraklarda, 4,5 dönüme genellikle amonyum sülfat veya amonyum nitrat olarak verilen azotun deðeri, 60 kg’dýr. Potasyum ve fosforun biri veya her ikiside toprak analizi sonunda gerektiðinde verilmelidir. (ÖZTÜRK, SEÇMEN, PÝRDAL- 1991)





EKONOMÝK ÖNEMÝ:

Nane, ilaç sanayinde önemli bir yer tutmakta ve çeþitli endüstri kollarýnda büyük ölçüde kullanýlmaktadýr. Özellikle batý Avrupa ülkelerinde naneye olan ihtiyaç, her geçen gün daha da artmaktadýr. Böylece dünya pazarýnda daima alýcý bulmaktadýr. Böyle büyük alýcýlar bulan nanenin birçok ülkede geniþ olarak üretimi yapýlmaktadýr. Türkiye’de ise az miktarda üretim yapýlmaktadýr. (ÝLÝSULU-1992)

Nane ülkemizde yalnýz ihraç edilen bir bitkidir.
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/