ORKÝDE

Phalaenopsis; Orchidaceae (800'ün üzerinde cins, 20.000- 35.000 tür'e sahip) familyasýnýn, Vandoideae (300'den fazla cins, 5.000'in üzerinde tür'e sahip) alt familyasýnýn, Vandeae (130 cins, 1.700 den fazla tür'e sahip) takýmýna aittir. Phalaenopsis'in anavataný Güneydoðu Asya, Himalayalar, Avustralya'nýn kuzeyi, Pollile ve Palawan adalarýdýr. Phalaenopsis'ler ismini Yunanca'dan alýr. Phalaina=Pervane, Opsis=gibi, benzer anlamýna gelir ve Pervane Orkideleri olarak da adlandýrýlýrlar. Büyük çoðunluðu Anthurium' lar gibi epiphytic (aðaçlar üzerinde asalak olmadan yaþayan) gölge bitkileridir. Bazýlarý da lithophytes (kayalar ve taþlar üzerinde yaþayan) bitkilerdir. Phalaenopsis'ler tek gövde üzerinde büyüyen (Monopodial) bitkilerdir ve %38'i hibrittir.
Son yýllarda Dünya da önemi giderek artmýþ, üretim ve ticaret hacmi büyümüþtür. 2003 yýlýnda Dünya'nýn en büyük çiçek mezatlarýndan olan Hollanda Aalsmeer çiçek mezatýnda (VBA), Phalaenopsis 42 milyon Euro'luk satýþ deðeri ile Gül, Krizantem, Lale, ve Lilium'dan sonra beþinci sýrada yer almýþ ve bir önceki yýla göre %34 oranýnda büyümüþtür(Dam vd., 2006). 2000 yýlý verilerine göre dünya kesme ve saksý orkide ticareti 150 milyon dolarý aþmýþtýr. Bu miktarýn 128 milyon dolarlýk kýsmýný kesme orkideler oluþturmaktadýr. Asya kýtasý dünya ticaretinin en büyük kýsmýný elinde tutmaktadýr. Tayland çoðunluðunu Japonya'ya olmak üzere 50 milyon dolarlýk kesme, 4 milyon dolarlýk saksý orkide ihraç etmektedir. Tayland 2240 ha'lýk üretim alanýna sahip dünyanýn en büyük orkide ihracatçý ülkesidir.
Anthurium ve Phalaenopsis'ler ülkemiz koþullarýnda düzenli donatýlmýþ, ýsýtma ve serinletmesi iyi olan seralarda yetiþtirilebilir. Üretimlerinin yeterince bilinmemesi, ilk tesis ve ýsýtma maliyetlerinin yüksek oluþu ve çiçeklerinin yeterince tanýnmamasý, bu bitkilerin üretim alanlarýnýn çok sýnýrlý kalmasýna neden olmuþtur.
SICAKLIK, IÞIK VE NEM ÝSTEKLERÝ
Orkideler (Phalaenopsis) de Anthurium'lar gibi tropik iklim bitkileridir. Sera içi sýcaklýðýnýn 15oC'ýn altýna düþürülmediði, 34oC'ýnda üzerine çýkarýlmadýðý seralarda yetiþtirilebilir. Vegatatif ve genaratif safhalarýnda farklý sýcaklýk istekleri vardýr.En uygun geliþme dönemi sýcaklýðý 26-27OC, çiçeklenme dönemi sýcaklýðý ise 19-21OC dýr. Bitkilerin geçici olarak 4-8 hafta 18-20OC sýcaklýkta tutulmalarý daha fazla çiçekli dal oluþmasýný teþvik eder. Hollanda da daha ziyade saksýlarda yetiþtiriciliði yapýlan Phalaenopsis'ler, geliþme ve çiçeklenme dönemlerine göre hareketli sistemlerle, kontrollü koþullarda sýcaklýk istekleri karþýlanarak azami çiçek verimi alýnýr. Phalaenopsis orkideleri gölge bitkileridir. Tropik bölgelerde %85-90 gölgeleme saðlayan perdeler önerilir. % 65 oranýnda gölgeleme saðlayan, birisi sabit diðeri hareketli çift perde kullanýmý da önerilmektedir. Hareketli perde çok güneþli günlerde ve ýþýk þiddeti'nin yoðun olduðu gün ortalarýnda kapatýlarak yapraklarda meydana gelebilecek güneþ zararlanmalarýna engel olunur. Vegetatif geliþme döneminde 5.000-8.000 lux, çiçeklenme döneminde ise 8.000-15.000 lux ýþýk þiddetine ihtiyaç duyarlar. Ek aydýnlatma bitki geliþimini ve çiçeklenmeyi arttýrýr. Günlük 12-14 saati tamamlayacak ek aydýnlatma önerilir. En az 8 saat karanlýk periyot CO2 absorbsiyonu için gereklidir(Anonim, 2004).Phalaenopsis orkideleri düþük nemden fazla etkilenmezler ancak çok düþük nem de istenmez. % 60-80 oranýnda sera içi nemi uygundur. Yüksek nem yüksek sýcaklýkla birlikte fungal ve bakteriyel hastalýk riskini arttýrýr.
YETÝÞTÝRME SÝSTEMLERÝ, ORTAMLARI (SUBSTRAT) VE DÝKÝM
Gerek kesme çiçek yetiþtiriciliði olarak ve gerekse saksý bitkisi olarak yetiþtiriciliði yapýlan Phalaenopsis orkideleri genel olarak saksýda yetiþtirilirler. Geliþme dönemlerine göre farklý büyüklükte saksýlar kullanýlýr. Phalaenopsis orkideleri de Anthurium'lar gibi havai köklere sahip epifitic bitkilerdir. Bu nedenle geçirgenliði iyi, iri partiküllü ve porozitesi yüksek yetiþtirme ortamlarýnda yetiþtirilirler. Anthurium'un yetiþtirildiði ortamlar Phalaenopsis için de uygundur. Hollanda da daha ziyade aðaç kabuðu (12-16 mm) ve iri lifli torf (2-3 kg/m3) karýþýmýnda yetiþtirilir. Büyük saksýlarda (14-24cm) daha büyük parçalý aðaç kabuklarý (14-24mm), Volkanik tüf ve kil parçalarý karýþýmlarý önerilir.
Kesme Phalaenopsis orkide yetiþtiriciliði iki geliþme safhasýndan oluþur; 1.Büyütme, geliþtirme (Vegetatif safha), 2.Çiçeklenme (Generatif safha). Kesme Phalaenopsis orkide yetiþtiriciliðinde genellikle saksý kültürü yapýlýr. Ýlk safhada doku kültüründen gelen bitkiler 10-12 cm çapýnda küçük saksýlara dikilirler. Bitkiler, 27-32 hafta arasýnda geliþirler ve 4-5 büyük yapraða ulaþýnca çiçeklenme safhasý öncesi 15-17 cm çapýndaki daha büyük saksýlara aktarýlýrlar. 10-12 hafta sonra da saksýlar seradaki yerlerine yerleþtirilerek 5 yýl süreyle çiçek hasat edilebilir. Geliþme safhasýnda m2'ye 64-80, çiçeklenme safhasýnda ise m2'ye 20 bitki gelecek þekilde saksýlar yerleþtirilir.
BÝTKÝ BESLEME
Phalaenopsis yetiþtiriciliðinde de bitkilerin beslenmesinde Anthurium da olduðu gibi pH ve EC çok önemlidir. Bitki besin solüsyonu pH'sýnýn 5,2-6,2 arasýnda, EC'sinin ise 0,8-1,2 mS/cm arasýnda olmasýný ister. Hazýr kompoze gübreler veya ayrý ayrý gübrelerin karýþýmý ile hazýrlanmýþ stok gübrelerden kullanýlarak da bitkilerin beslenmesi saðlanabilir. Besin solüsyonu hazýrlýðýnda sulama suyunun kalitesi ve solüsyon hazýrlýðýndaki diðer faktörlere Anthurium da olduðu gibi dikkat edilmelidir. Phalaenopsis için uygun bitki besin maddeleri kompozisyonu; NH4+:17 mg/l, NO-3: 98 mg/l, K+: 135 mg/l, Ca++: 53 mg/l, S: 13 mg/l, P-: 47 mg/l, Fe++: 0.90 mg/l, Mn++: 0.18 mg/l, B: 0.11 mg/l, Mg++: 10 mg/l, Zn++: 0.12 mg/l, Cu++: 0.13 mg/l, Mo: 0.01 mg/l.
Phalaenopsis'ler CAM (Crassulacean Acid Metabolism) bitkilerdir. Diðer birçok bitki türünün tersine geceleri CO2 absorbe ederler. Ýlave CO2 gübrelemesine gerek yoktur.
HASAT
Sera koþullarýna göre yýlda bir veya iki defa çiçek kesilebilir. Kesme çiçek Phalaenopsis orkidelerinde en uygun hasat zamaný en uçtaki çiçek tomurcuðunun geliþimini durdurduðu zamandýr. Hasat zamaný Anthurium'a göre daha esnektir. Hasat çok geciktiði takdirde en alttaki ilk açan çiçekler solarak dökülür. Çiçek verimi çeþide göre deðiþir. Genel olarak m2'den 30-50 adet çiçek hasat edilir.
HASTALIK VE ZARARLILARI
Bakteriyel Hastalýklar
Pseudomonas cattleyae: Bakteriyel yanýklýktaki hususlara dikkat edilmelidir.
Fungal Hastalýklar
Fusarium spp: Mücadelesinde Benomyl, Carbendazim, Prochloraz ve Thiophanete-methyl içerikli fungusitler kullanýlýr.
Botrytis: Mücadelesinde uygun fungusitler kullanýlýr
Bitki bitleri, Kýrmýzý Örümcekler, Tripsler, Yeþil Kurtlar ve salyangozlar görülebilecek zararlýlardýr. Bunlara karþý insektisitler kullanýlmalýdýr.
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/