Gül mevsimi geldi. Tomurcuklar açmaya, kokularýný saçmaya baþladýlar bile. Çiçeklerin þahý gülün, diðerleri içinde farklý bir yeri ve önemi vardýr. Bu önemin sebebi, sadece sevginin en önemli simgesi olmasý deðil. Tarihten gelen bir önem bu.



Çünkü gül, modern týbba kadar insanlýðýn þifa ve güzellik kaynaðýydý. Eski Yunan mitolojisinde güzellik tanrýsýnýn simgesi oldu; Hýristiyanlýkta Hz. Ýsa'yý, Müslümanlýkta Hz. Muhammed'i temsil etti. Tüm bunlarý, tam da gül mevsiminde çýkan bir kitaptan öðreniyoruz. Týp tarihçisi Prof. Dr. Ayten Altýntaþ'ýn uzun soluklu araþtýrmalarý sonucunda kaleme aldýðý "Gül'ün Tarihte, Tedavide ve Gelenekteki Yeri"ni B'IOTA Vakfý yayýnladý. Altýntaþ, incelediði yüzlerce tarihi týp kitaplarýnda gülle ilgili o kadar çok bilgiye rast gelmiþ ki; not tutmaya baþlamýþ. Sonra da bir kitapta toplamýþ bunlarý. Amacýný da þöyle anlatýyor: "Uzun yýllar týpta tedavi edici etkisi sebebiyle kullanýlan kokulu gülleri bugünkü týbba tanýtmak ve týp tarihindeki serüvenini günümüze taþýmak." Güzel kokunun kýsa bir tarihçesine de deðinilen kitapta gül suyu ve kokusu elde etme yöntemleri detaylý bir þekilde anlatýlýyor. Kokuyu þiþelere hapsetmeyi keþfeden Zerdüþt rahiplerinin yöntemlerinden, gülü ilaç olarak kullanan Ýbni Baytar'ýn tarifine kadar birçok ilgi çekici bilgiye yer veriliyor. Kitaptaki görseller de içeriði kadar dikkat çekici.




***


Gülün faydalarý
Gül, baþ aðrýsýna ve mide rahatsýzlýklarýna iyi geliyor: 20. yüzyýla yani modern týbba kadar gül tedavide ve ilaç yapýmýnda çok yararlanýlan bir çiçek. Gül suyu, gül macunu ve gül yaðý ayrý ayrý kullanýlmýþ. Güllü ilaç tariflerine týp kitaplarýnda çok rastlanýyor. Mesela Ýbn Sina, gül suyunun ve yaðýnýn, serinletici etkisinden dolayý ateþli hastalýklarý tedavi ettiðini yazmýþ. Baþ bölgesindeki hastalýklarda ve yüksek ateþ durumunda gül suyunun vücuda sürülmesini tavsiye ediyor. Gül yaðýnýn müshil olarak kullanýlmasýný da öneriyor ve "Ýçince boþaltýlmasý gereken maddeleri boþaltýr." yazýyor.

Botanikçi ve doktor Ýbni Baytar, gül suyunun mide bulantýsýna iyi geldiðini yazmýþ. Ýðrenme, öðürme ve kusmayý dindiriyor, mideyi güçlendiriyor, koklayýnca baþ aðrýsýný geçiriyor.

Gül macunu mideye iyi geliyor, hazmý kolaylaþtýrýyor. Balgamý söktüðü, ciðere kuvvet verdiði týp kitaplarýnda sýk yazýlmýþ. Gül macunlarýnýn en bilineni gülbeþeker ve gülengübin eskiden gece yatmadan önce veya yemek sýrasýnda alýnýyormuþ.

Gül suyu yaþam kuvveti veriyor: Ýbni Baytar'a göre gül suyu aklý, beyni kuvvetlendiriyor ve duyularý keskinleþtiriyor, yaþam kuvvetini artýrýyor. Heyecandan dolayý aþýrý kalp atýþýna da yararlý olduðu saptanmýþ.

Ruhsal hastalýklarý, tedavisinde gül kullanýlmýþ. 15. yüzyýlda yazýlmýþ önemli bir týp kitabý olan Kamaliye'de 'teninun kokusu dayim gül kokusý gibi olmasý için' denilerek, bir çeþit pudra tarifi veriliyor: Kuru gül yapraklarý havanda dövülüp toz haline getirilir ve hamamdan çýkýnca, daha beden ýslak iken boyna, göðse ve koltuk altlarýna sürülür. Böylece güzel gül kokusu tekrar yýkanýncaya kadar vücuttan çýkmaz. Altýntaþ'a göre bu formülün verilme sebebi ruhu tedavi etmek. Açýklamasý da þöyle: "Bu koku ruhaniyeti kuvvetlendirir ve kalbi pek safi eyler."



Bayýlana, daralana gül suyu ferahlýk veriyor: Þimdi baygýnlýk geçirene kolonya dökülüyor ya, bu alýþkanlýk aslýnda gül suyundan geliyor. Eskiden bayýlan hastalara gül suyu dökülürmüþ. 30-40 yýldýr kolonya kullanýlýyor. Gül suyunun, ruh kararmasý anlamýna gelen 'yürek kabarmasý'na da iyi geldiði yine bu kaynaklarda yer alýyor.

Gül suyu, boðaz ve kulak aðrýlarýný gideriyor.

Göz hastalýklarýný tedavi ediyor. Göz kýzarýklýklarý, göz aðrýlarý için kullanýlýyor.

Cilt hastalýklarý için de gül kullanýlmýþ. Dinaveri'nin Kitabü'n-Nebat kitabýndan: "Gülü kurutup uylukta ve kasýkta çýkan çýbana koysalar fayda eder, eðer yenmiþ derin çýbanlara vursalar et bitirir."

Sivilceleri iyileþtiriyor: Ediye-yi Müfrede týp kitabýnda da kurutulmuþ gülün sivilcelere iyi geldiði yazýyor.

Gül suyundan bebek mamasý: Eskiler gül suyundan bebekler için mama hazýrlamýþ. Doktor Eþref bin Muhamed tarafýndan 15. yüzyýlda yazýlan týp kitabý "Haza'inü's-Saa'dat"ta çocuklarýn saðlýðýný korumak için mamalarýný gül suyu ile hazýrlamalarý tavsiye ediliyor.

Gül yaðý: Osmanlý hekimlerinin 'mübarek yað' veya 'iksir gibi faydalý yað' olarak tanýmladýðý gül yaðý bugün kullandýðýmýz gül esansý deðil. Eski týpta kullanýlan gül yaðý, güllerin uygun bir sývý yað içinde býrakýlarak (zeytinyaðý, bademyaðý, susam yaðý) özünün bu yaða çýkmasýyla elde ediliyor. Çiçekler, meyveler, kabuklar, kökler gibi yararlý olduðu düþünülen her bitkiden bu þekilde yað yapýlýyor. Bunun için kitaplarda þöyle formüller var: "4 ölçü susam yaðýyla 1 ölçü gül yapraðýný þiþe içine koyarlar. 20 gün güneþte býrakýrlar, sonra süzüp kullanýrlar." ZAMAN

GÜLÝZAR BAKÝ
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/