Kent Ormanýnýn Kuruluþu ve Yönetim Amaçlarý



Daha önce de belirtildiði gibi Kent Ormaný birçok aðaç türünden oluþan karýþýk ormandýr. Burada odun ham maddesi üretimi yapýlmaz. Dolayýsýyla ormancýlýkta olduðu gibi ekonomik deðeri fazla olan aðaç türlerine öncelik verilmesi söz konusu deðildir. Kent ormanýnda aðaç türlerinin estetik görünümleri, sonbaharda sarý-kýrmýzý renkler oluþturmasý, her mevsimde farklý renk ve þekillere girmesi ön plana çýkar.



Gaz zararlarýna daha çok dayanýklý olmalarý nedeniyle yapraklý türler ibrelilere tercih edilir. Ancak yapraklý türler içine bir miktar ibrelilerin (çam, ladin, göknar, duglas, servi gibi) karýþtýrýlmasý daima güzel görüntüler verir. Yapraklý türler kýþýn genel olarak yapraðýný döker, ibreliler ise genelde herdem yeþildir. Bu nedenle az miktarda ibrelilerin olduðu yapraklý-ibreli karýþýmlarý tercih edilmelidir. Yapraklý türlerin aðýrlýklý olduðu karýþýk ormanlar yangýna karþý da mukavim ormanlardýr.



Kent ormanlarý ayný yaþlý, tek tabakalý orman olmamalýdýr. Ayný yaþlý olmayan, çok tabakalý, seçme ormanýna benzer kuruþtaki ormanlar tercih edilmelidir. Bunun için Kent ormanýndaki aðaç türleri ýþýk, yarý ýþýk, gölge ve yarý gölge aðaçlarýndan oluþmalýdýr. Örneðin Ýstanbul çevresi için Meþe-Kayýn-Gürgen-Çam-Ladin-Göknar karýþýmý ideal bir karýþým yaratýr. Ýstanbul’un simge aðaçlarýndan erguvan karýþýmlara serpiþtirilebilir. Meþe ve Çam ýþýk aðacýdýr ve daima ormanda üst tabakayý oluþturur, Kayýn ve Göknar gölge aðacýdýr. Ormanda alt tabakayý oluþturur, ladin ise yarý gölge aðacýdýr ara tabakayý oluþturur. Ancak bu karýþýmda aðýrlýðýn yapraklýlarda olmasýna özen gösterilmelidir.



Yaþlanan ormanlarda genellikle tek tabakalý kuruluþ olma eðilimi vardýr. Tek tabakalýlýða giden bu kuruluþu engellemek için zaman zaman müdahalelerde bulunarak gruplar ve kümeler halinde yeni gençlikler getirilmeli ve ormanýn çok tabakalýlýðý korunmalýdýr.



Çok tabakalý karýþýk ormanda çok sayýda aðaç türü bir arada ve farklý yaþlý aðaçlarýn yan yana veya üst üste yaþamasý saðlanýr. Böylece yangýna, fýrtýnaya, böcek hastalýklarýna dayanýklý, estetik görünümlü, sürekli orman kuruluþu elde edilir. Böyle bir orman kuþ popülasyonu ve diðer yaban hayvanlarý için çok önemli bir yaþam ortamý saðlar, çeþitliliði artýrýr.



Kent ormanlarýnda yönetim amacý, kentlerde yaþayan insanlarýn hayat kalitelerini yükseltmeye yönelik olmalýdýr. Kentlerdeki büyük yapýlar ve çok katlý kitleler insan üzerinde ezici bir psikolojik etkiye sahiptir. Kent insanýnýn üzerindeki bu etkinin azaltýlmasý gerekir. Ýþte kenti kuþatan ve kent içine sokulan kent ormanlarý, insaný psikolojik olarak baský altýnda tutan büyük yapýlar karþýsýnda, insanlarýn bu ezikliðini kolayca yok etme veya hafifletme etkisine sahiptir. Kent’ten kaçýp doðaya sýðýnan insanlar daima huzur, rahatlýk ve sukunet bulurlar.



Bu tebliðde “arboretumlarýn görevleri” baþlýðý altýnda belirtilen görevler “Kent Ormanlarý” için de geçerlidir. Ýnsanýn psikolojik ve bedensel saðlýðý, rahatlýðý, huzurlu yaþamasý, yaþam kalitesini yükseltmesi Kent ormanlarý ile doðrudan ilgilidir. Ýþte bunlarý saðlamak için Peyzaj Mimarlarý projeler geliþtirerek Kent Ormanlarýna þekil verecektir. Kent, Kent’te yaþayan insanlar ve Kent ormanlarý birbirini bütünleyen üç unsurdur. Kentleri yöneten belediyeler, özellikle belediyelerde görev alan Peyzaj Mimarlarý her yöre için farklý projeler geliþtirerek Kent’te yaþayan insanlarýn hayat kalitelerini etkileyecek ve daha saðlýklý ve rahat yaþamalarýný saðlayacaklardýr.



Kent ormanlarýnýn kuruluþ ve yönetimleri ile ilgili planlamalarda, mevcut doðal bitki örtüsünün nitel ve nicel durumu yanýnda, kent ormancýlýðýna konu edilen kentin sosyal, kültürel ve ekonomik açýdan geliþmiþlik düzeyinin de dikkate alýnmasý gerekir. Günümüz kent ormancýlýðý uygulamalarýnda, geliþmiþ ve az geliþmiþ ülke ve bölge kentlerine, kent çevresindeki endüstriyel yoðunluða göre farklý planlama yaklaþýmlarý benimsenmektedir.



Kent ormanlarýnýn planlama süreci genel kapsamlý olmalý, kentler çevresindeki gerek kamuya ve gerekse þahýslara ait tüm aðaç ve orman varlýðý ile potansiyel aðaçlandýrma alanlarýný kapsamalýdýr. Planlama sürecinde kent ormanlarýnýn söz konusu kentin yapýsal bir parçasýný oluþturduðu dikkatten uzak tutulmamalýdýr. Çalýþmalarýn baþarýya ulaþabilmesinde kent halkýnýn doðrudan ya da dolaylý katkýlarý oldukça önemlidir. Planlama sürecinin yeterli bir baþarý saðlayabilmesi için kent ormancýlýðýnýn saðlayacaðý yararlarýn ve fayda - maliyet analizlerinin kabul edilebilir ölçülerde somut olarak ortay konmasý ve geçerli bir hukuksal çerçevenin oluþturulmasý gerekir.



Kentin ve kenti saran çevrenin doðal ve kültürel yapýsý, kent ormancýlýðýnýn amaçlarýndaki deðiþikliklere baðlý olarak farklý planlama tekniklerinin uygulanmasýný gerektirir.



Kent ormanlarýnýn tesisi, tüm dünyada uzun süreden beri þehir plancýlarý, peyzaj mimarlarý ve yerel yönetim yetkilileri tarafýndan yürütülmüþtür. Kent aðaçlarý ve kent ormanlarý konusundaki yazýlý kaynaklar da, büyük çoðunlukla peyzaj mimarlarýna aittir.





Kent ormanlarý, estetik ve iþlevsel etkileri ile hem kentle bütünleþen bir yeþil doku, hem bölgesel orman varlýðýnýn bir parçasý, hem de kýrsal peyzajýn bütünleyici bir elemanýdýr. Bu nedenle þehir plancýlarý, peyzaj mimarlarý, orman mühendisleri ve diðer ilgili meslek temsilcileri ile birlikte yerel yönetim yetkililerinin ortaklaþa sürdüreceði çok disiplinli çalýþmalara konu edilmelidir.

ARBORETUMLAR VE KENT ORMANLARI



Prof.Dr Cemil Ata



Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Peyzaj Mimarlýðý Bölümü, Kayýþdaðý-Ýstanbul

Tel: 0216 578 08 53, Fax: 0216 578 08 63, E mail: atacemil@hotmail.com


Devami...