GENEL DÝKÝM METODLARI
Dikim metotlarý dikim yeri açýsýndan ikiye ayrýlýr:
1. Yarma dikim
2. Çukur dikim
Yarma dikim metotlarý çeþitli tipte plantuvar veya çapalarla gerçekleþtirilir. Yarma dikimler küçük.topraksýz fidanlar için söz konusudur. Çukur dikim metotlarý ise hem çýplak köklü ve hem de topraklý fidan dikimlerinde kullanýlýr.
Dikim metotlarý, kullanýlan fidan materyallerinin nitelikleri bakýmýndan da ikiye ayrýlýr:
1. Çýplak köklü fidanlarýn dikimi
2. Topraklý fidanlarýn dikimi.
ÇIPLAK KÖKLÜ FÝDAN DÝKÝMÝ
Topraklý ve kaplý fidan yöntemlerine nazaran baþarý oraný daha azdýr. Baþlangýçta az çok bir büyüme duraklamasý nedeniyle de geliþme daha yavaþtýr. Çýplak köklü fidanlar.özellikle dikim zamaný nispi hava rutubeti yüksek olan ve iyi gevþek topraklarda emniyetle uygulanýr. Sulamada yapýldýðýnda baþarý oraný yüksek olur. Genellikle kýþýn yapraðýný döken türler için uygundur. Dikim esnasýnda topraðýn rutubet muhteviyatýnýn.toprak tanecikleri arasýnda boþluklarda tutulabilecek suyun maximum miktarý olan tarla kapasitesinin 20/30 altýnda olmasý baþarý þansýný yükselten bir faktördür. Çýplak köklü fidan dikim metotlarýnda, dikim esnasýnda kökler az veya çok kývrýlma bir araya toplanma ve sýkýþma ihtimalleri ile karþý karþýyadýr. Genellikle bu yöntemler,dikim esnasýnda topraðýn sýkýþmasýna sebep olurlar. Bu nedenle topraðýn önceden iþlenmesi gerekir. Çýplak köklü fidanlarýn dikiminde dikim yeri açýsýndan Yarma dikim ve çukur dikim metotlarý olduðu daha önce zikredilmiþti.
Dikim Hazýrlýðý: Çýplak köklü fidanlar sahaya gelmeden çukurlar açýlmalý ve gelir gelmez kökler kurumadan dikilmelidir. Eðer Kökler biraz kurumuþ ise dikimden evvel demet halinde birkaç saat suda tutulur. Eðer dikim 2-3 gün kadar gecikecekse/f idan demetlerini gevþeterek gölge, serin fakat don olmayan bir yerde birkaç gün bekletebiliriz. Eðer dikim iþi daha fazla gecikeceksedaha önce genel kýsýmda görüldüðü tarzda, usulüne uygun þekilde gömüye alýnýrlar. Þayet fidanlar uyanmaya baþlýyorsa çýplak köklü çalýlarý bir haftaya kadar zarar oluþmadan gömüde tutabiliriz. Henüz uyku halinde iseler ve hava da nemli ise daha uzun süre emniyetle gömüde kalabilirler.
YARMA DÝKÝM METOTLARI
15/20 cm büyüklüðündeki fidanlar için söz konusu olan bir dikim metodudur. Ýyi iþlenmiþ gevþek ve nemli topraklarda uygulanýr. Bu küçük fidanlarýn dikiminde kökler henüz küçük olduðundan klasik manada bir çukur açmaya gerek olmayabilir. Bu metotlarda çeþitli tipte el, ayak plantuvarlarý ile kama ,bel veya çeþitli tipte çapa aletleri kullanýlarak yapýlýr.
Plantuvar çekilip topraktan çýkartýlýrken bir elle fidan bu deliðe kökleri kývrýlmayacak þekilde sarkýtýlýr. Sonra diðer elle plantuvar ikinci defa, fakat bu sefer plantuvar ucu açýlmýþ olan deliðin alt ucuna ulaþacak sekide topraða meyilli olarak batýrýlýr ve plantuvar sapý resimde görüldüðü gibi fidana doðru çekilerek, dikim deliðine girmiþ olan kökler toprakla sýkýþtýrýlýr bu ikinci batýrma sýð yapýlýp plantuvarýn ucu dikim deliðinin alt ucuna kadar ulaþmazsa, bu sefer dikim deliðinin üstü kapanýr ve altýnda "bodrum" tabir edilen bir boþluk kýsým kalýr. Böylece altta kökler toprakla iyi temas etmemiþ olur. Bu durum kuruma veya geliþme güçlüklerine neden olur. Dikim deliðinde fidanýn kökünün bükülmesi v ekývrýlmasý da dikim zaiyatýný arttýrýr veya fidanýn iyi geliþmesini engeller. Bunun için önceden köklerin dikim deliði boylarýna uygun uzunlukta budanmasý gerekir. Kökler dikim esnasýnda, istenen dikimderinliðinden daha derin olarak deliðe sarkýtýlmalý ve ondan sonra yeterince yukarý çekilerek dipte kök kývrýlmasýna engel olunmalýdýr.
Gene yarma dikimi içinde, ayak plantuvarý ile dikim de sözkonusudur.
Burada biraz daha farklý bir dikim aleti kullanýlýr. Halen memleketimizde de çok yaygýn olan bu yöndemde kullanýlan ayak veya dikim plantuvarý uzun saplýdýr.
Dikimin baþarýsý için bu hususlara ve özellikle dikim esnasýnda topraðýn tavda olmasýna önem verilmelidir. Topraðýn fazla rutubetli veya aksine fazla kuru olmasý çalýþmayý güçleþtirdiði gibi dikim yarýðýnýn da muntazam açýlmasýný engeller. Yarýk duvarlarýnda kopmalar, altta dar boðaz oluþturabiir. bu durumda kök, yarýðýn altýna kadar ulaþamaz, kök kývrýmlarý, toplanmalarý olur.
Yarma dikimi yöntemleri içinde yeterli yaðýþ alan rejyonlarda daha ziyade plantuvar dikimi uygulanýrken, daha kurakça yörelerde çapa dikimi ön planda tercih edilir.
ÇUKUR DÝKÝM METOTLARI
Bu metotlar mimimal 20 cm' den daha boylu çýplak köklü fidanlarda uygulanan daha ihtimamlý metotlardýr. Kýþýn yapraklarýný döken çýplak köklü fidanlar da bu yöntemle dikilirler. Bu dikim yöntemi fidanýn yaþýna, kök sistemine göre, bundan evvelki metotlara kýyasla daha büyük hacimde açýlan çukurlara yapýlan dikimdir. Çukurda iyi bir toprak iþlenmesi saðlandýðýndan geçirgenliði az, çok taþlý ve kayalýk topraklarda bakýmlý bir dikim metodudu
Yalnýz çukur dikiminde de bazý hususlarý göz önünde tutmak gerekir. Bunlarýn baþýnda, çukur ebatlarýnýn, fidan köklerini tabii durumda tutacak ve kökleri sýkýþtýrmayacak, eðip bükmeyecek büyüklükte olmasý gerekir. Bu konuda klasik aðaçlandýrmalardan daha ihtimamlý çalýþmalarý gerektiren peyzaj uygulamalarýnda, fidan çukurunun geniþliði, çukura oturtulan fidanýn köklerinin çukur kenarýndan ve dibinden 20 cm' den fazla açýklýk kalacak þekilde, çukurun mümkün olduðu kadar geniþ ve derin açýlmasý, alt kýsýmlarda bu geniþliðin daha artýrýlarak çukura bir kazandibi þekli verilmesi kök geliþimi bakýmýndan çok uygun olur.
ÇUKUR DÝKÝMÝNDE;
1- Bir çapa yardýmýyla takriben 50x50 cm.lik bir alan, üst toprak açaða çýkana kadar diri ve ölü örtüden temizlenir.
2- Temizlenen alanýn ortasýnda, en azdan köklerin tabi durumlarýný bzmadan onlarý alabilecek büyüklükte (daha büyük olmasýtercih edilir) bir çukur açýlýr. Bu çukur tekrar gevþetilmiþ toprakla doldurulur, veya þekilde görüldüðü gibi kökleri kapayacak geniþlik ve derinlikte, toprak bir çapa veya belkürekle bellenenerek iþlenip gevþetilir, içindeki taþ ve kök parçalarý alýnýr. Sonra çapa ile bir çukur oluþturulur.
3- Çapa iþlenmiþ topraktan çýkarýlmadan iþçi çapayý kendine doðru çeker, diðer eli ile de fidaný çapanýn açtýðý çukura tutar.
4- Çapayý kaldýrdýðýnda arkasýnda birikmiþ olan toprak kýsmen çukuru doldurulur. Bu sýrada fidaný hafif yukarý doðru çekerek köklerin kývrýlmamasýný ve fidanýn fazla gömülmemesini saðlar, sonra geri kalan toprak yýðýnýný da çapa ile iterek dikimi tamamlar.
5- Son olarak fidanlarý ayaklarý arasýna alarak ve çepe çevre topraða basarak köklerin toprakla daha iyi temasýný saðlar.
Dikimden sonra fidan çevresinde toprak geniþletilerek veya gevþek toprak serilerek su tutabilecek bir çanak oluþturulmalýdýr.
Büyük çukurlarda bu iþlemi yapmadan, dikim esnasýnda çukur kademe kademe deðil bir etapta doldurulursa genellikle fidan daha derin dikilmiþ olur, hatta toprak bastýrýlýnca fidanýn alttaki sürgün ve ibreleri dahi toprak içinde kalabilir. Buna uygulamada, fidaný diri diri gömme diye tabir edilir. Bu duruma imkan vermeyecek þekilde tedrici olarak çukuru tabaka tabaka bastýrarak doldurmak lazýmdýr. Ancak en üst tabaka bastýrýlmamalýdýr. Zira gevþek kalan bu üst tabaka malç etkisi yapar ve suyu iyi absorbe eder.
Topraðýn çukura tabaka tabaka konma iþi, özellikle büyük çukur açýlmasý halinde çok daha önemlidir. Aksi halde çukurda toprak, zamanla yerleþerek çukurun üst kýsmý açýk kalýr.
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/