SERA İÃLETMELERİNDE KURULUÃ PLANI Prof.Dr. Suat ÜRGENÇ
Bir sera işletmesi, çeşitli görevleri gerçekleştirecek yapılar ve sera yollarından oluşur. Yerleşim düzeni, herbir ünitenin kendisinden beklenen fonksiyonları en iyi ve en rentabl şekilde yapılabilmesini gerçekleştirecek şekilde planlanmalıdır. Bu suretle değişik görevler üstlenen yapıların arasındaki çalışma düzenini en kolay gerçekleştirebilecek bir konumda bir planlama, çalışmaları kolaylaştıracak ve geliş gidişlerde fuzuli zaman kaybını önleyecektir. Ancak bütün bu kısımların birbirleriyle olan yakın ilişkileri değişmeyecek şekilde işletmenin genişletilebil-me imkanı da gözönünde tutulmalıdır. Bunun için planlamaya merkezden başlanmalı, gelişme merkezden dışarı doğru olmalıdır. Yoksa arazinin bir kenarından işe başlamak hatalı olur. Örneğin bu takdirde ısıtma, sterilizasyon ve harç yerleri ilerde bir kenarda kalır. Bu taktirde yeni yerler için yeni ısıtma merkezleri kurmak veya ısı naklinde zayiatı göze almak gerekir.
işletmenin bitki yetiştirme alanlarının toplam büyüklüğü konusunda optimal bir ölçü vermek güçtür. Zira bu, işletmenin tipine, mali gücüne, çalıştıracağı işçi gücüne ve uygulanacak tekniğe göre değişir. Bir aile işletmesinin tek bir üniteden oluşmasına karşılık orta ve büyük işletmeler birbirine ekli veya komşu çok sayıda üniteden oluşur. Bu durum kuruluş ve işletme maliyetlerini düşürür.
Bir seracılık işletmesinde, idare ve satış yeri ve çeşitli fonksiyonları yüklenen seralar (satış, üretim, yetiştirme seraları gibi) yanında harç yeri, sterilizasyon, saksılama ve ambalaj yeri, ambar, taşıt ve makine hangarı, ısıtma tesisi, yakıd deposu, su deposu gibi üniteler yer alır.
Bu ünitelerin sera işletmesi içinde işin süratli akımı için, bir yerleşim düzeni ve herbir ünitenin özel planı yapılmalı ve her kısmın sera ile ve birbirleri ile en kısa yoldan bağlantıları sağlanmalıdır.
Bir sera işletmesinde bağlantıyı sağlayan yollar yeterli genişlikte alınmalıdır. Büyük araçların girmesi halinde ana yollar beton veya asfalt yapılmalıdır. Bu transportu kolaylaştırır, kullanım ömürlerini uzatır ve işletmeye temiz bir görünüm kazandırır. El arabalan ve hafif vasıtalann geçebileceği yan yollar, istenirse beton yapılabilir, bunların genişliği 1-3 m olabilir. Esas yollarda beton kalınlığının 15, yan yollarda ise 8 cm olması yeterlidir.
Yollar, bina ve seraları en kısa şekilde birbirine bağlamalıdır. Lüzumundan fazla yolun bitki yetiştirme alanlannı daraltabileceği daima dikkate alınmalıdır.
Üretim ve yetiştirme seraları işletmenin esas üniteleridir. Üretim seralan yetiştirme seralarının ihtiyacını karşılayacak büyüklükte olmalıdır. Üretim seraları tohumdan veya vejetatif yoldan fide üretmeyi sağlayacak şekilde yüksek tezgahlardan oluşur.
Üretme seralanna yakın olan harç hazırlama ünitesi toprak, kum, gübre, perlit, torf, kestane çürüğü, funda toprağı gibi çeşitli harç materyalini içerir. Bunun için zeminin beton olması, herbir materyal için özel bölümlerin bulunması, yağmurdan etkilenmeyecek şekilde üzeri ve yanlarının kapalı bulunması gerekir. Aynca harç hazırlama ünitelerinde ayn ayn olmak üzere kimyasal gübre bölmeleri de bulunur. Harç yerinin bir kısmı harç hazırlama veya toprak yığma yeri olarak ayrılır. Bu kısımda harç istenen oranlara göre hazırlanıp kanştınlır. Bu maksatla harç yapma yerinin yanında özel ölçü kaplarının yer aldığı bir bölme bulunmalıdır. Harç kanştırma yerine açılan bir köşede de toprağın sterilize edildiği bölme yer almalıdır. Toprak sterilizasyonu ve harç bölmelerine materyal kolaylıkla vasıtadan boşaltılabilmesi ve harç karıştırma yerinden de el arabaları ile en kısa yoldan seraya taşınabilecek şekilde, planlanmalıdır. Harç yapma yerine, sterilize edilen toprak, özel bölmelerden kum, perlit, kestane toprağı, funda toprağı ve çeşitli kimyevi gübreler istenilen miktar kadar el arabalarıyla taşınır ve orada özel kaplar yardımıyle ihtiyaca ve türlere göre belirli harç formülleriyle harç karışımları yapılır. Harç yeri büyüklüğü seranın büyüklüğüne göre ayarlanır.
Saksılama yeri harç yerine bitişik ve harç yapma yeriyle irtibatlı olur. Bu irtibatı sağlayan pencerelerden, saksılama yerinde çeşitli numaralara göre depo edilen çeşitli tipte saksılar, ihtiyaca göre harç yapma yerine aktarılır. Ve hazırlanan harç karışımları saksılara doldurulur. Dolan saksılar da saksılama ünitesine aktarılır. Bu konuda üstü düz ve hafif kenarlı saksı taşıma arabaları kullanılır.

Saksılama yerinden tezgahlara alınan dolu saksılara dikimler yapılır ve işi biten saksılar yetiştirme seralarına veya açık saksılama yastıklanna göre gölge çardaklarına intikal ettirilir.
Bu itibarla saksılama yerinin de bu ünitelerle irtibatlı olması gerekir. Tasnif ve ambalaj yerleri ise yetiştirme seralarının yanında kurulur. Bunlar sınıflamanın kolaylıkla yapılabileceği, suyun bulunduğu beton zeminli olacak tarzda planlanmalıdır.
Depolar da sera işletmesinin önemli üniteleridir. Bunlarda gübre, alet ve makineler bölümler halinde saklanır. Ayrıca büyük işletmelerde, fidanların sürmeden bir süre muhafaza edilebilmesi için soğuk hava depolan da bulunur ( resim: 21).
Bütün bu ünitelerin büyüklüğü işletmenin kapasitesi ve özelliklerine göre planlanır.
Büyük işletmelerde ve kooperatif olarak çalışan işletmelerde depolama ve ambalaj üniteleri yanında bir de pazarlama ünitesi ve satış bürosunun bulunması uygun olur.
Isıtma ve yakıt ünitelerini fazla önemi olmayan fakat buna karşılık merkezi olan bir yere yerleştirmek gerekir. Bunlardan seralara giden ısıtma borularının, toprak altından en kısa yoldan ve izole edilmiş olarak seralara ulaşacak tarzda planlanması gerekir.
Su tesisatı, büyük sera işletmelerinde yağmur suyundan da faydalanılacak ve sera örtülerinin üstünde biriken yağmur sulannı çeşitli sistemlerle depolara getirecek tarzda düzenlenir. Suyun depolardan veya kulelerden belli bir basınçla belli bir sıcaklığa kadar ıhmanlaştmlmış şekilde ve dinlendirilmiş olarak seralara verilmesi gerekir. Seralarda imkan olduğu ölçüde yağmur suyundan faydalanmaya öncelik verilmelidir.
Yönetim binaları ve konutlar, üretim ünitelerini rüzgardan koruyacak şekilde fakat gölge yapmayacak tarzda, genellikle bu ünitelerin kuzey taraflarında konumlandırılır.
İşletmenin özellikle kış ve bahar aylarında fazla rüzgara maruz koruntusuz kısımlannda, rüzgar perdeleri tesisleri de planlanmalıdır. Ağaç ve boylu çalılarla tesis edilen canlı rüzgar perdeleri ve boylu çitlerin etkileri uzun zamanda oluşur. Bu durumda bunlar gelişinceye kadar % 50 geçirimli kamış, ahşap çıta, sert plastik levha gibi rüzgar manialarının kullanımı da düşünülebilir. Bunların yükseklikleri en az sera üniteleri yüksekliği kadar olmalıdır, ister canlı, ister cansız rüzgar perdelerinin halen ve gelecekte seralar üzerine gölge etkisi yapmamaları da peşinen düşünülmelidir.
Bütün bir işletmenin planlanması yapılırken daha evvel belirttiğimiz gibi merkezden başlamalı ve kenarlara doğru yayılmahdır. Ancak ilk yerleşme planı düzenlenirken işletmenin gelecekteki büyüme olasılıklan da hesaba katılmalı ve her ünitenin çevresinde muayyen bir gel'.şrae alanı bırakılmalıdır.
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/