AÇIK SAHA FİDANLIK İÃLETMELERİNİN İÇ TAKSİMAT PLANI VE ÜRETİM PROGRAMLANMASI Prof.Dr. Suat ÜRGENÇ

Fidanlıklarda İç Taksimat Planı



Bir fidanlığın planlanmasında genellikle önce 1/1000 ölçekli bir harita üzerinde iç taksimat planı yapılır. Eğer arazi dalgalı ise, planın bu takdirde eşdüzlem eğrilerine sahip bir haritaya dayanılarak ortaya çıkarılması uygun olur.
Fidanlık planlaması ortaya konurken istikbaldeki genişleme ve uzun vadede gözlenen amaç da dikkate alınmalıdır. Müstakbel gelişme planı da gözönünde tutularak tesisler, depolar, sulama olanakları, pazarlama (satış) yerleri saptanır. Üretim ve yetiştirme parsellerinin su kaynağına yakın olmaları tesis giderlerini azaltır. ( resim 16) modern bir fidanlığın iç taksimat planını vermektedir. ( resim 17) ise basit ve küçük bir fidanlığın iç taksimat düzenini göstermektedir.
Fidanlık taksimat planı; ana ve tali yol şebekelerini, parselasyon taksimatını, sera, cemâkan, gömü ve ambalaj yerleri, gölgelikler, makina hangarları, tamir atölyesi, ambalaj tesisleri, gübrelik ve kompostluklar, su depo ve şebekesi, dranaj ağı gibi tesisleri topluca gösterir bir plandır. Parsellerin ve dolayısıyla fidan yastıklarının mümkün olduğunca kuzey-güney istikametine olması fidanların ışık alımı için uygun olur. Fidanlık iç taksimatında yollar ada, parsel, kare veya tarlaları oluşturulurken her yerden fidanların kolayca vasıtalara yüklenmesi esas alınmalıdır. Bu konuda fidanlığın çepeçevre etrafında bir çevre yolunun bırakılması zorunludur. Bu yol parsellere bitkisel materyal ve malzeme ulaşımında yardımcı olduğu gibi makineli çalışmalarda dönüş şeritleri olarak da hizmet görürler. Ancak fidanlıkta lüzumundan fazla bir yol ağı oluşturulması fidanlık yetiştirme sahalarını küçülttüğü gibi tesis maliyetini de yükseltir. Fakat yeterli sıklıkta, ana ve tali yolları fonksiyonlanna göre özenle yapılmış, yeterli dimenziyonlara sahip bir yol ağı iyi ve verimli bir fidanlık işletmesi için önem taşır.



resim: 17. Küçük bir fidanlığın iç taksimat plânı.
Ana yollar küçük fidanlıklarda fidanlığı ortada iki "ada"ya böler. Veya fidanlığın ortasından birbirine dik olarak geçer. Bu takdirde ise fidanlığı 4 "ada"ya bölmüş olur. Bu yollar hertürlü hafif ve ağır motorlu araç ve makinaların geçmesini sağlayacak şekilde alt yapılı ve en azdan stabilize malzeme dökülmüş yollar olmalıdır. Bu yollar genellikle 6 m genişlikte alınır. 4 m'den az olmamaları gerekir. Bu 6 m genişlik, geliş ve gidişe olanak verir. Ana yolun fidanlık girişinde, kâfi genişlikte bir park cebi bırakılması uygun olur. Böylece fidanlık girişi dışarda duran vasıtalarca engellenmez. Ana giriş kapısı geniş araçların rahatlıkla geçebileceği genişlikte (en az 5 m) olması ve bunun yanında yayalar için de dar (1 m genşilik-te) bir yaya kapısı ayrılması yerinde olur.
Girişte altyapılı geniş bir alan bulunmalı ve burada yükleme ve boşaltma yapan vasıtalar kolaylıkla hareket edebilmeli ve müşterilerin yaya olarak işletme binası, satış seraları, satış gölge çardağı ve gömü yerlerine rahatça girebilmeleri sağlanmalıdır. Büyük, topraklı ve ağır fidanların kolay yüklenebilmesi için de özel yükleme yerleri yapılmalıdır. Müşteri ve diğer ziyaretçiler için işletme binası gerisinde kâfi genişlikte bir otoparkın bulunması da kolaylık sağlar.
Satış yerlerinde, müşteri ve ziyaretlere açık kısımlarda iyi bir peyzaj düzenlemesi yapılarak, buralara fidanlıkta satılmakta olan nadide türlerin yerleştirilmesi fidanlık için çok cezbedici bir etki yapar ve bir nevi fidan sergileme işlevi görür.
Büyük fidanlıklarda ana yolların ortaya çıkardığı "ada"lar "tali yol"lar ile parseller bölünür. Parseller de uzunlamasına yastıklar ve bunların arasındaki yastık yollarından oluşur. Yastık genişlikleri genellikle 1.20 m, yastık yolları 0.30 m olur. Böylece yastık ve yastık yolları birlikte 1.5 m genişliği bulur. Yastıkları daha geniş yapma halinde çalışmada problemler çıkar. Ancak yastık yollarının traktörle çalışma durumlarında 45 santim genişlikte olması tekerleklerin kolay hareketi için uygun olur.
Parsellerin büyüklükleri 0.4 hektardan az olmamalı, tercihen 1 ha olmalıdır. Özellikle makineli çalışmaların hakim olduğu fidanlıklarda parsellerin mümkün olduğunca uzun olması (150-200 m) toprak işleme, makineli repikaj ve bakım işlerinde kesiklikleri önler, traktör dönüş sayısını azaltarak dönüşlerdeki boş kalan sahaların sonra el ile tamamlanması zorunluluklarını azaltır. Bu nedenlerle bazen parsel uzunlukları 400 m'ye kadar uzatılabilir. Ancak uzun parseller uzun yastıklar yapılmasına neden olduğu, bu da örneğin yastık uzunluğunun ortasında bulunan bir işçinin diğer yastıklara geçmesi için yastık yolunu takriben parsel başına kadar gelmesi zorunluğunu doğurur. Zira yastık genişlikleri yastıkları bozmadan karşıya atlamayı mümkün kılmaz. Bu durumda parseller "geçici yollar"la birkaç yerden "tarla"lara bölünür. Bu geçici yollar makineli çalışmalarda bir kesiklik yaratmaz. Ancak geçici yolların üzerinde ekim veya repikaj yapılmadığı için geçişler buradan kolaylıkla sağlanabilir. Parsel genişlikleri ise, istenen yastık sayısına bağlı olmakla beraber genellikle boyun % 60'ı kadardır.
Parsel, tarla numaralan araziye çakılan levhalarla belirtilir. Farklı tür, yaş ve işleme tabi bitkisel materyal için ayrı ayrı levhalar konur. Bunlar kolayca değişebilen plastik levha ve bunların üzerine geçirilen şeritler halinde olabilir. Bu levhalarda tür, orijin, ekim ve repikaj tarihleri dolayısıyla bitkisel materyalin yaşlan belirtilir.
Fidanlıkta idare binası, sera, soğuk cemakan, gölge çardaklan, harç hangan, harç hazırlama ve saksılama ünitesi, ambalaj hangan, soğuk hava deposu, alet ve makina parkları, yakıt depolan, tamir atölyesi, gömü yeri, kompost ve gübreleme tesisleri uygun yerlerde yer almalıdır, idare binası fidanlık işlerinin en iyi şekilde kontrol altına alınabileceği bir yerde olması gerekir. Üretim ve yetiştirme seralarında sıcaklık, nıtubet ve iş düzeninin bozulmaması için buralara müşteriyi almamak üzere ayrıca bir satış serası ayırmak ve sera bitkilerini burada, tarla bitkilerini gömüde, açıkta yetişen kaplı bir bitkileri de satış için ayrılan gölge çardaklarında sergilemek iyi olur ( resim: 18a). Ülkemizde de son yıllarda bu konuda güzel örnekler görülmeye başlamıştır ( resim: 18b). Gölge çardakları aynı zamanda serada yetiştirilen yeni bitkilerin açık alana uyumu için de bir geçiş oluşturur. Bunlar gerektiğinde fazla güneşe karşı olduğu gibi fazla soğuğa karşı da koruyucu olarak bir ölçüde etkin olurlar. Bu çardaklarda gölgeleme daha çok güney-ku-zey istikametinde yerleştirilen tahta veya alimünyum latalarla yapılır. Bu latalar, doğu-batı istikametinde yerleştirilirse çardak gün boyu fazla güneş almış olur.
Tesislerin birbirleriyle ilişkilerine de özen gösterilmelidir. Örneğin harç hangarı, saksılama yeri seraların hemen yanında olmalı, ambalaj hangarı ile soğuk hava deposu yan-yana konumlandırılmalıdır. Alet ve makine parkı, tamir atölyesi ayn bir yerde olmalıdır. Kompost ve gübre tesis yerlerinin, de fidanlığın uzak bir ucunda gölge bir yerde tesisi isabetli olur. Ayrıca bir parseli, kaplı fidan ve anaç parseli olarak tefrik etmek uygundur. Bu parselde kaplı fidan için beton çerçeveli yastıkların yapılması da gözönünde tutulmalıdır.
Fidanlığın drenanj ve su şebekesi de kuruluş planında dikkate alınır.
Kaynak: www.Bahcesel.com/forumsel/